RANGIATEA
Maori
English
 
Home  
Hitori  
Nga Whakaahua  
Ko Rangiatea o Naianei  
He Hononga  
Ko Te Rauparaha


Ko Te Rauparaha, Chief Capiti...
[Ko Te Rauparaha, rangatira o Kapiti] 1843 (kei te whārangi 38 tētahi whakaahua karakara)

Nā Isaac Coates i waituhi Kei te Whare Pukapuka a Alexander Turnbull

Kua kaumātuatia - e 50-60 pea ōna tau. Kei te mau moko. He pōhoi toroa kei tana taringa; ā, he huruhuru mā i tiaina ki tana māhunga. Marama ana tana ihu kāka, me tana ngutu taperu - 'ko te ihu kāka o Ngāti Toa' - arā anō kei tana iramutu, kei a Te Rangihaeata. .

 

 
 

Ko Te Rauparaha


Nō te whakamutunga o te rau tau 1700 - 1799, i whānau ai te rangatira o Ngāti Toa, a Te Rauparaha i Tahāroa, i Kāwhia rā. E taitama tonu ana ka hau ngā rongo o tōna toa, me tōna pakari hei kaihautu mō te iwi. I te tau 1821, ko ia te amokapua o te heke a Ngāti Toa ki te rohe o Kapiti.

I muri mai - atu ki te tekau tau ki 1830 - ka takina ana ope taua ki Te Waipounamu, i noho mai ai rātou i ngā whenua o Te Tauihu o te Waka o Māui.

Nō te tau 1839, ka tae mai te mihingare, a Te Harawira, ki te rohe o Kapiti; ka mīharo te kaumātua ra ki āna mahi. Ko tāna whakahoahoatanga atu me tāna tautokotanga i a Te Harawira, ahakoa kāore kē ia i huri hei Karaitiana.

He nui ngā tautohe a Te Rauparaha i ngā tau mai i 1840, he whakanohoanga mai o tauiwi ki tēnei whenua. Nā reira, ka hopukina e Kāwana Kerei, ka mauhereheretia ki Tamaki mō ngā mārama tekau mā waru, ahakoa kāore i whakawākia i te kooti hara.

Huihui katoa mai tana iwi ki te whakanui i tōna hokinga mai ki Ōtaki i te tau 1848. Nō taua wā, ka poua e Te Rauparaha tana hoari ki te whenua, ki ngā waewae tonu o Te Pohotīraha, ka whiua tāna kupu ōhaki kia hangaia a Rangiātea.

 
 

 


I tukuna e ia āna tangata, me āna rākau mō Rangiātea, heoi, kāore anō i oti, ka mate a Te Rauparaha i te tau 1849. I tanumia ki te pikinga atu ki Mūtikotiko, i kō tata tonu atu i a Rangiātea. Engari, ko te kōrero, i hahua ake tōna tinana, ka kawea ki te ana tūpāpaku i te motu o Kapiti.

 

 
 


Ko te taiaha a Te Rauparaha, ko Kimihia


He taiaha rongonui a Kimihia - nā te toa. I tapaina ki te ingoa o te tipuna tonu ake o Te Rauparaha, ki a Kimihia o Ngāti Kimihia. Koia nei tana rākau i ngā pakanga tuatahi a Ngāti Toa i te rohe o Kapiti i te tekau tau 1820-1829.

Ko te kaitiaki whakamutunga ko Amy Wallace, te iramutu a Tāmihana Te Rauparaha. Nāna i tuku ki Te Papa Tongarewa i te tau 1941.

 

Ko te taiaha a Te Rauparaha, ko Kimihia

Nā Amy Wallace i tuku ki Te Papa Tongarewa i te tau 1941 Kei Te Papa Tongarewa

 
   

 
Ko Te Rauparaha, te rangatira rongonui o te tonga... 1847


Ko Te Rauparaha, te rangatira rongonui o te tonga... 1847

Tēnei a Te Rauparaha te mau nei i ngā kākahu āpiha o te taua moana a Kuini Wikitōria; i tukuna ki a ia i te wā e mauherehere ana ia i Tāmaki. Ko tana tino taiaha tonu, ko Kimihia pea, e mau nei i tana ringa.

 
   
Nā William Bambridge i waituhi ki te pene Kei te Whare Pukapuka a Alexander Turnbull

     
       
 


Ko Tuhiwai - Ko te mere pounamu a Te Rauparaha

E rua ngā kōrero mō te rironga mai o Tuhiwai i a Ngāti Toa. E ai ki a Mātene Te Whiwhi, nā te rangatira o Ngāi Tahu, nā Parewai, i tuku ki a Te Rangihaeata. Ka haere te wā, ka hoatu ki a Te Rauparaha.

 

 


Ko Tuhiwai - Ko te mere pounamu a Te Rauparaha

 

I tukuna e ngā uri o Te Rauparaha kia tohungia i Te Papa Tongarewa, 1961 Kei Te Papa Tongarewa

 




   


He kōrero kē anō e mea ana nā Taiaroa, rangatira o Ngāi Tahu, kē i tuku hei koha ki a Ngāti Toa; ko tā Ngāti Toa ki a ia, he waka taua, ko Waikāhua.

He tino taonga a Tuhiwai nā ngā uri o Te Rauparaha. Nā Paeroa Wineera te kōrero kāore kē a Tuhiwai i takoto ki roto i tō rātou whare i Porirua, takoto kē ai i raro i te whakamahau. 'Rere rawa atu ki te tiki, kua neke kē ki raro noa atu o te whare. Ka huaina e mātau "ko te mea hīkoikoi".'

He kōrero atu anō, koia nei te mere a Te Rangihaeata i patua ai a Captain Arthur

 

       
 


Ko te hoari a Te Rauparaha


E ai ki ngā kōrero a te iwi, nā Kāwana Kerei i hoatu tēnei hoari mā Te Rauparaha i tōna mauhereheretanga ki Tāmaki i te tau 1846.

Nō te hokinga mai o Te Rauparaha ki Ōtaki i te tau 1848, ka poua e ia ki ngā waewae tonu o Pāora Pohotīraha, rangatira o Ngāti Wehiwehi, ka mea atu:

Haere mai, tangohia te mea nei! Kua mutu taku rūri ki te whenua, ka rūri ahau ki te rangi. Hangā he whare karakia mō tātou!

Ka nanao atu a Pāora ki te hoari, me te whakapātari kia āwhina i te whakatūnga o Rangiātea. Mau tonu te hōari nei ki te whānau a Pāora Pohotīraha, ā, nō te tau 1904, ka tukuna e tana tamāhine, e Winia, ki a Heni Te Rei, tamāhine a Mātene Te Whiwhi. Kei te Papa Tongarewa e tiakina ana i ēnei rā, engari ko te mana kei ngā uri whakaheke o Mātene Te Whiwhi, kei te whānau a Carkeek tonu.

   
  Ko te hoari a Te Rauparaha

He hoari nā te hōia haere raro o te ope hōia o Amerika; nō te tau 1839 i waihangatia ai Nā Pare Raukawa Carkeek i tuku mā Te Papa Tongarewa hei tiaki Kei Te Papa Tongarewa

     

   

 

 
         

       
Ko Te Rauparaha 1845 Nā Edward Abbot i tuhi ki te pene rākau Nā ngā uri o Te Harawira tēnei taonga
 

   
 

Ko Te Rauparaha 1845


Nā Kāwana Kerei i tuku tēnei waituhi ki a Te Harawira. Nā Hēnare, tama a Te Harawira, i tuhi ki muri o te waituhi:

'Ko Te Rauparaha. Ko ia te amokapua o Ngāti Toa, me te kaihautu o Ngāti Raukawa. Nā te kairūri a te kāwanatanga, nā Abbott i tuhi. I hokona mai e Kāwana Kerei mō te £15/15/-. Nō muri mai, ka homai e ia ki tāku matua, ki a te Ātirikona Harawira, ana, tokorua rāua ko te Ātirikona Hāmiora Wiremu i kī, ae mārika, riterite ana ki a Te Rauparaha.'

 

 
           
  Pukapuka kahui korero  
Nga Mihi
   
  Contact Rangiatea  
  National Library  
 
Papakāinga   l   Tāhuhu Kōrero   I   Ngā Whakaahua   l  He Tīmatanga Hou   l  He Hononga
  *Kei Te Puna Mātauranga o Aotearoa me Te Rōpū Whakahaere o Rangiātea te mana ta o tenei taunga ipurangi.

*Whakahoua te taunga ipurangi nei i te marama o June 2001