|
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
 |
 |
Ko Te Rauparaha, Chief Capiti...
[Ko Te Rauparaha, rangatira o Kapiti] 1843 (kei te whārangi
38 tētahi whakaahua karakara)
Nā Isaac Coates i waituhi Kei te Whare Pukapuka a Alexander
Turnbull
Kua kaumātuatia - e 50-60 pea ōna
tau. Kei te mau moko. He pōhoi toroa kei tana taringa;
ā, he huruhuru mā i tiaina ki tana māhunga.
Marama ana tana ihu kāka, me tana ngutu taperu - 'ko
te ihu kāka o Ngāti Toa' - arā anō kei
tana iramutu, kei a Te Rangihaeata. .
|
|
|
|
Ko Te Rauparaha
Nō te whakamutunga o te rau tau 1700 - 1799, i whānau
ai te rangatira o Ngāti Toa, a Te Rauparaha i Tahāroa,
i Kāwhia rā. E taitama tonu ana ka hau ngā rongo
o tōna toa, me tōna pakari hei kaihautu mō te iwi.
I te tau 1821, ko ia te amokapua o te heke a Ngāti Toa ki te
rohe o Kapiti.
I muri mai - atu ki te tekau tau ki 1830 - ka takina ana ope taua
ki Te Waipounamu, i noho mai ai rātou i ngā whenua o Te
Tauihu o te Waka o Māui.
Nō te tau 1839, ka tae mai te mihingare, a Te Harawira, ki
te rohe o Kapiti; ka mīharo te kaumātua ra ki āna
mahi. Ko tāna whakahoahoatanga atu me tāna tautokotanga
i a Te Harawira, ahakoa kāore kē ia i huri hei Karaitiana.
He nui ngā tautohe a Te Rauparaha i ngā tau mai i 1840,
he whakanohoanga mai o tauiwi ki tēnei whenua. Nā reira,
ka hopukina e Kāwana Kerei, ka mauhereheretia ki Tamaki mō
ngā mārama tekau mā waru, ahakoa kāore i whakawākia
i te kooti hara.
Huihui katoa mai tana iwi ki te whakanui i tōna hokinga mai
ki Ōtaki i te tau 1848. Nō taua wā, ka poua e Te
Rauparaha tana hoari ki te whenua, ki ngā waewae tonu o Te
Pohotīraha, ka whiua tāna kupu ōhaki kia hangaia
a Rangiātea.
|
|
| |
|
I tukuna e ia āna tangata, me āna rākau mō Rangiātea,
heoi, kāore anō i oti, ka mate a Te Rauparaha i te tau
1849. I tanumia ki te pikinga atu ki Mūtikotiko, i kō
tata tonu atu i a Rangiātea. Engari, ko te kōrero, i hahua
ake tōna tinana, ka kawea ki te ana tūpāpaku i te
motu o Kapiti.
|
|
|
|
Ko te taiaha a Te Rauparaha, ko Kimihia
He taiaha rongonui a Kimihia - nā te toa.
I tapaina ki te ingoa o te tipuna tonu ake o Te Rauparaha, ki a
Kimihia o Ngāti Kimihia. Koia nei tana rākau i ngā
pakanga tuatahi a Ngāti Toa i te rohe o Kapiti i te tekau tau
1820-1829.
Ko te kaitiaki whakamutunga ko Amy Wallace, te iramutu a Tāmihana
Te Rauparaha. Nāna i tuku ki Te Papa Tongarewa i te tau 1941.
|
 |

|
Nā Amy Wallace i tuku ki Te Papa Tongarewa
i te tau 1941 Kei Te Papa Tongarewa
|
|
|
| |
|
|
|
|
 |
 |
Ko Te Rauparaha, te rangatira rongonui o
te tonga... 1847
Tēnei a Te Rauparaha te mau nei i ngā kākahu
āpiha o te taua moana a Kuini Wikitōria; i tukuna
ki a ia i te wā e mauherehere ana ia i Tāmaki. Ko
tana tino taiaha tonu, ko Kimihia pea, e mau nei i tana ringa.
|
|
|
| |
|
Nā William Bambridge i waituhi ki te pene Kei te Whare Pukapuka
a Alexander Turnbull
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
Ko Tuhiwai - Ko te mere pounamu a Te Rauparaha
E rua ngā kōrero mō te rironga mai o Tuhiwai
i a Ngāti Toa. E ai ki a Mātene Te Whiwhi, nā te
rangatira o Ngāi Tahu, nā Parewai, i tuku ki a Te Rangihaeata.
Ka haere te wā, ka hoatu ki a Te Rauparaha.
|
 |
|
| |
 |
I tukuna e ngā
uri o Te Rauparaha kia tohungia i Te Papa Tongarewa, 1961
Kei Te Papa Tongarewa
|

|
 |
|
| |
|
He kōrero kē anō e mea ana nā Taiaroa, rangatira
o Ngāi Tahu, kē i tuku hei koha ki a Ngāti Toa; ko
tā Ngāti Toa ki a ia, he waka taua, ko Waikāhua.
He tino taonga a Tuhiwai nā ngā uri o Te Rauparaha.
Nā Paeroa Wineera te kōrero kāore kē a Tuhiwai
i takoto ki roto i tō rātou whare i Porirua, takoto
kē ai i raro i te whakamahau. 'Rere rawa atu ki te tiki, kua
neke kē ki raro noa atu o te whare. Ka huaina e mātau
"ko te mea hīkoikoi".'
He kōrero atu anō, koia nei te mere a Te Rangihaeata
i patua ai a Captain Arthur
|
| |
|
|
|
|
|
Ko te hoari a Te Rauparaha
E ai ki ngā kōrero a te iwi, nā Kāwana Kerei
i hoatu tēnei hoari mā Te Rauparaha i tōna mauhereheretanga
ki Tāmaki i te tau 1846.
Nō te hokinga mai o Te Rauparaha ki Ōtaki i te tau 1848,
ka poua e ia ki ngā waewae tonu o Pāora Pohotīraha,
rangatira o Ngāti Wehiwehi, ka mea atu:
Haere mai, tangohia te mea nei! Kua mutu taku
rūri ki te whenua, ka rūri ahau ki te rangi. Hangā
he whare karakia mō tātou!
Ka nanao atu a Pāora ki te hoari, me te whakapātari
kia āwhina i te whakatūnga o Rangiātea. Mau tonu
te hōari nei ki te whānau a Pāora Pohotīraha,
ā, nō te tau 1904, ka tukuna e tana tamāhine, e Winia,
ki a Heni Te Rei, tamāhine a Mātene Te Whiwhi. Kei te
Papa Tongarewa e tiakina ana i ēnei rā, engari ko te mana
kei ngā uri whakaheke o Mātene Te Whiwhi, kei te whānau
a Carkeek tonu.
|
| |
|
| |
 |
 |
He
hoari nā te hōia haere raro o te ope hōia o
Amerika; nō te tau 1839 i waihangatia ai Nā Pare
Raukawa Carkeek i tuku mā Te Papa Tongarewa hei tiaki
Kei Te Papa Tongarewa
|
 |
 |
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
 |
 |
 |
Nā Edward
Abbot i tuhi ki te pene rākau Nā ngā uri o Te
Harawira tēnei taonga |
| |
|
|
|
|
|
Ko Te Rauparaha 1845
Nā Kāwana Kerei i tuku tēnei waituhi ki a Te Harawira.
Nā Hēnare, tama a Te Harawira, i tuhi ki muri o te waituhi:
'Ko Te Rauparaha. Ko ia te amokapua o Ngāti Toa, me te
kaihautu o Ngāti Raukawa. Nā te kairūri a te kāwanatanga,
nā Abbott i tuhi. I hokona mai e Kāwana Kerei mō
te £15/15/-. Nō muri mai, ka homai e ia ki tāku matua,
ki a te Ātirikona Harawira, ana, tokorua rāua ko te Ātirikona
Hāmiora Wiremu i kī, ae mārika, riterite ana ki a
Te Rauparaha.'
|
|
| |
|
|
|
|
|
|